Chinees porselein herkennen: wat vertellen merktekens?
Kort antwoord: een merkteken op de onderzijde is een aanwijzing, geen bewijs. Veel Chinees porselein draagt het merk van een eerdere keizer, ook als het eeuwen later is gemaakt. Wie wil weten wat een stuk is, kijkt daarom naar het geheel: het merk, maar ook de scherf, het glazuur, de voet, de decoratie en de conditie.
Welke merken komen voor?
Het bekendste type is het regeringsmerk: meestal zes (soms vier) Chinese karakters die de dynastie en de regeringsperiode van een keizer noemen, bijvoorbeeld uit de Ming- of Qing-dynastie. Deze merken staan vaak in blauw onder het glazuur, in een dubbele cirkel of een vierkant, of zonder omlijsting.
Daarnaast komen werkplaats- of hallmerken voor, symbolen (zoals een blad of een ander teken), en stukken zonder enig merk. Vooral veel exportporselein voor Europa is ongemerkt. Een ontbrekend merk zegt dus evenmin iets definitiefs.
Waarom een merk geen bewijs is
Chinese pottenbakkers plaatsten vaak het merk van een eerdere, bewonderde regeringsperiode op hun werk, als eerbetoon of om de stijl te benadrukken. Zo komen bijvoorbeeld merken uit de Ming-tijd voor op porselein dat in de Qing-tijd is gemaakt, en Qing-merken op 19e- en 20e-eeuws porselein. Ook recente reproducties dragen oude merken.
Een merk dat 'klopt' kan dus op een veel later stuk staan. Omgekeerd kan een stuk met een onregelmatig of slordig merk toch oud zijn. Alleen in samenhang met de andere kenmerken krijgt een merk betekenis.
Waar u naast het merk op kunt letten
- De voetring: hoe is die afgewerkt, en hoe ziet het ongeglazuurde deel van de scherf eruit?
- Het glazuur: kleur, glans, eventuele kleine putjes of oneffenheden.
- De decoratie: is de schildering vloeiend en gedetailleerd, of snel en schematisch? Past de stijl bij de periode die het merk noemt?
- Het gewicht en de vorm in verhouding tot het formaat.
- Slijtage: logische gebruikssporen op de voet en de rand, tegenover kunstmatig 'verouderde' plekken.
- Beschadigingen en restauraties, zoals haarlijnen, chips en bijgewerkte plekken.
Wat foto's wel en niet laten zien
Met goede foto's kunnen wij vaak een eerste indruk geven: de stijl van de decoratie, het type merk en de vorm. Wat foto's moeilijk tonen, zijn de scherf, het glazuur van dichtbij, het gewicht en kleine restauraties. Daarom is een beoordeling op afstand altijd voorlopig. Bij interessante stukken is het nodig het object zelf te bekijken.
Zo maakt u bruikbare foto's
- Het hele stuk recht van voren, bij daglicht en zonder flits.
- De onderzijde recht van boven, zodat merk en voetring scherp in beeld zijn.
- Een close-up van de decoratie.
- Eventuele beschadigingen of reparaties.
- Noteer hoogte of diameter in centimeters.
Wat u beter niet doet
- Het stuk in de vaatwasser of met schuurmiddel schoonmaken.
- Oude lijm of reparaties zelf verwijderen.
- Alleen op een merk of een online vergelijking afgaan om te bepalen of iets 'echt' is.